2.5 Vöktun
Kröfur
Fyrsta úttekt verkefnis skal fara fram á 5. ári frá stofndegi verkefnis eða verkefnahóps. Næsta úttekt skal fara fram eigi síðar en tíu árum frá stofndegi og eftir það eigi síðar en á tíu ára fresti. Vöktunaráætlun þar sem úttektarár eru tilgreind skal setja fram í stjórnunaráætlun og verkefnislýsingu. Vinna skal ítarlega úttektaráætlun, sem lögð er fyrir vottunaraðila til samþykktar áður en úttekt fer fram. Úttekt skal vera gerð af til þess bærum aðila og niðurstöður hennar skulu vera tilbúnar í tæka tíð fyrir sannprófun, áður en fullgildar einingar eru gefnar út fyrir tiltekið tímabil. Ef tafir verða á úttekt eða sé breytinga óskað á vöktunaráætlun skal skila greinargerð með rökstuðningi til Skógarkolefnis og vottunaraðila.
Úttekt á 5. ári
Fyrstu úttekt hjá stökum verkefnum og verkefnahópum skal vinna samkvæmt forskrift úttekar á 5. ári (sjá Úttektaraðferðir – leiðbeiningar fyrir úttektir í Skógarkolefnisverkefnum). Tilgangurinn er að sannprófa að nýskógræktin hafi möguleika til að dafna og binda kolefni í samræmi við spána. Með úttektinni skal:
- Sannprófa að tilskilinn plöntuþéttleiki hafi náðst í gróðursetningunni.
- Skrá raunverulega tegundasamsetningu trjáplantna.
- Kanna heilbrigði plantna og skemmdir, vöxt samkeppnisgróðurs og friðun landsins fyrir beit.
Að úttekt lokinni þarf af hálfu verkefnis að skila framvinduskýrslu og vöktunarskýrslu til vottunaraðila ásamt fylgigögnum. Ef breytingar hafa orðið á verkefninu miðað við fyrri upplýsingar og kolefnisspá, þarf að endurgera spána og skila til vottunarstofu. Við sannprófun verður kolefniseiningum í bið samkvæmt spá fyrir viðkomandi árabil (árin frá stofndegi) breytt í fullgildar Skógarkolefniseiningar í Loftslagsskrá ICR.
Úttektir á 10. ári eða síðar
Fylgja skal forskrift úttektar á 10. ári og síðar (sjá Úttektaraðferðir – leiðbeiningar fyrir úttektir í Skógarkolefnisverkefnum). Ef plöntur eru enn smáar og vöxtur hægur má styðjast við aðferðafræði 5. árs á 10. ári.
Fyrir verkefni eða verkefnahópa skal skila framvinduskýrslu ásamt viðeigandi úttektarskýrslu og öðrum fylgigögnum til sannprófunar hjá vottunaraðila. Við sannprófun verður kolefniseiningum í bið sem bíða útgáfu fyrir viðkomandi árabil breytt í fullgildar Skógarkolefniseiningar í Loftslagsskrá ICR.
Frestir, úrbætur og úrbótaáætlanir
Ef gildar ástæður eru fyrir því að úttekt dragist á langinn eða frestist skal af hálfu verkefnis leita samþykkis skrifstofu Skógarkolefnis og tilkynna það vottunaraðila. Ef samþykki fæst skal birta staðfestingu á frestun sannprófunar í Loftslagsskrá ICR.
Ef verkefni hefur ekki verið sannprófað fyrir tilskilda dagsetningu samkvæmt vöktunaráætlun, eða fyrir lok framlengds frests sem samið hefur verið um, skal það fjarlægt úr Loftslagsskrá ICR.
Grípa skal til úrbóta ef skógurinn nær ekki að dafna og binda kolefni í samræmi við spána og fyrri sannprófanir. Ef úrbótum seinkar skal verkefnið sannprófað með fyrirvara um væntanlegar úrbætur. Þegar þess er krafist skulu verkefni skila inn úrbótaáætlun.
Þegar verkefni eru sannprófuð fá þau græna, gula eða rauða einkunn, ellegar stöðuna „ekki sannprófað“. Sjá „Einkunnagjöf og úthlutun eininga“ hér að neðan). Í verkefnahópi skal hvert verkefni fá sína eigin einkunn. Sjá nánar á síðu um sannprófun. Ef verkefni fær rauða einkunn heldur það þeirri einkunn fram að næstu sannprófun.
Gögn vegna staðfestingar
- Vöktunaráætlun sem birt er í stjórnunaráætlun og verkefnislýsingu
- Viljayfirlýsing frá landeiganda eða verkefnastjóra um að verkefnið verði vaktað og gögnum skilað til staðfestingar þess og viðhalds á vottun allan verkefnistímann
Gögn vegna sannprófunar
- Úttektaráætlun
- Kort af verkefnissvæðinu
- Framvinduskýrsla sem sýnir að kröfum Skógarkolefnis sé fylgt
- Úttektarskýrsla sem sýnir mat á kolefnisbindingu
- Ljósmyndir af úttektarreitum ásamt staðsetningu
- Kort sem sýnir dreifingu úttektarflokka og úttektarreita
- Úrbótaáætlun, sé þess krafist
Leiðbeiningar
Tilgangur vöktunar
Reglubundin vöktun sýnir að fylgst er með gæðum verkefna og framvindu kolefnisbindingar. Með vöktun er einnig tryggt að verkefninu sé stýrt í samræmi við kröfur Skógarkolefnis og leiðbeiningar um sjálfbæra skógrækt (ÍST 95).
Hvenær skal framkvæma eftirlit?
Svo að sannprófun fari fram á réttum tíma ættu verkefnisstjórar að taka út verkefnin einu eða tveimur árum fyrir næstu dagsetningu sannprófunar, í þeim tilgangi að:
- Sýna fram á nægan þéttleika og þrif plantna á 5. ári
- Meta raunverulegan vöxt trjáa og hraða kolefnisbindingar á 10. ári eða síðar
Úttekt á 5. ári
Fyrsta sannprófun er fimm árum eftir stofndag verkefnisins.
Tilgangur úttektarinnar er að ganga úr skugga um að þrif plantna og þéttleiki gróðursetninga sé samkvæmt áætlun og væntingum um áframhaldandi vöxt og kolefnisbindingu.
Úttektarreglur eru tíundaðar í kaflanum „Úttektaraðferðir – leiðbeiningar fyrir úttektir í Skógarkolefnisverkefnum“. Í úttektarskýrslu er sýndur útreiknaður þéttleiki plantna og mat á þrifum þeirra út frá niðurstöðum vettvangsathugana.
Úttekt frá og með 10. ári
Seinni sannprófanir fara fram 10 árum eftir stofndag verkefnis og síðan á tíu ára fresti þar til verkefninu lýkur.
Tilgangur úttektarinnar er að ganga úr skugga um að vöxtur og viðgangur skógarins sé með eðlilegum hætti og kolefnisbindingin stefni í að verða eins og spáð var. Í þessu skyni er skógurinn mældur í ákveðnum úttektarreitum samkvæmt samþykktri úttektaráætlun verkefnisins. Úttektaráætlun þarf að uppfæra fyrir hverja sannprófun. Gögnum og niðurstöðum er skilað í úttektarskýrslu ásamt fylgigögnum.
Einkunnagjöf og úthlutun eininga
Að lokinni sannprófun breytast viðeigandi kolefniseiningar í bið í fullgildar einingar.
- Ef niðurstöður úttektarinnar sýna að skógurinn standi fullkomlega undir væntingum um kolefnisbindingu verður sannprófunareinkunnin „græn“
- Ef niðurstöður úttektarinnar sýna að skógurinn muni geta staðið undir spáðri kolefnisbindingu að því gefnu að ráðist verði í úrbætur samkvæmt úrbótaáætlun verður sannprófunareinkunnin „gul“.
- Ef niðurstöður úttektarinnar sýna að skógurinn geymi minna kolefni en spáð var verður sannprófunareinkunnin „rauð“ og ráðstöfun óafhentra kolefniseininga í bið frestað
Ef vottunarstofan dregur í efa getu verkefnis til að binda spáð magn kolefnis á komandi árum, verður að endurmeta kolefnisspána og fella niður þær kolefniseiningar í bið sem eru umfram hina nýju spá fyrir komandi ár.
Ef í ljós kemur að skógurinn geymi meira kolefni en spáð var verða til fleiri fullgildar kolefniseiningar í samræmi við niðurstöður matsins.